سازمان تأمین اجتماعی ایران در تیرماه سال ۱۳۵۴ با تصویب قانون تأمین اجتماعی به ساختار کنونی خود دست یافت پیش از آن، گامهای اولیه برای تأسیس این سازمان با تصویب اولین قانون استخدامی کشوری در سال ۱۳۰۱ و ایجاد نظام بازنشستگی برداشته شد در سال ۱۳۳۱ نیز «سازمان بیمههای اجتماعی کارگران» تأسیس گردید که به تدریج به «سازمان تأمین اجتماعی» تغییر نام یافت
نحوه انتخاب هیئت مدیره و مدیرعامل سازمان تأمین اجتماعی
اعضای هیئت مدیره سازمان تأمین اجتماعی توسط هیئت امنای سازمان انتخاب میشوند مدیرعامل سازمان نیز به پیشنهاد هیئت امنا و با تأیید و صدور حکم توسط وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی منصوب میگردد در گذشته، مدیرعامل از بین کارکنان سازمان انتخاب و توسط هیئت وزیران منصوب میشد، اما این روند تغییر کرده است
خدمات سازمان تأمین اجتماعی
سازمان تأمین اجتماعی خدمات متنوعی را به بیمهشدگان و مستمریبگیران خود ارائه میدهد که شامل موارد زیر است
مستمری بازنشستگی
مستمری ازکارافتادگی
مستمری بازماندگان
خدمات درمانی (از طریق صدور دفترچه درمانی و پوشش هزینههای بیماری، حوادث و بارداری)
پرداخت غرامت دستمزد ایام بیماری و بارداری
کمک هزینه ازدواج
خدمات غیرحضوری از طریق سامانه eservicestaminir و اپلیکیشن «تأمین اجتماعی من» شامل مشاهده سوابق بیمه، دریافت فیش حقوقی بازنشستگان، پرداخت حق بیمه اختیاری، استعلام ارتباط بیمهای و غیره
منابع درآمد سازمان تأمین اجتماعی
بر اساس ماده ۲۸ قانون تأمین اجتماعی، منابع درآمد این سازمان به شرح زیر است
حق بیمه شامل سهم بیمهشده، کارفرما و کمک دولت در حال حاضر، کارفرمایان موظف به پرداخت حدود ۳۰ درصد از حقوق و مزایای کارگران به عنوان حق بیمه هستند
درآمد حاصل از وجوه و ذخایر و اموال سازمان این شامل سرمایهگذاریهایی است که توسط شرکتهای زیرمجموعه سازمان انجام میشود
وجوه حاصل از خسارات و جریمههای نقدی مقرر در قانون
کمکها و هدایا
تاریخچه و تغییرات تأمین اجتماعی در ایران
تاریخچه تأمین اجتماعی در ایران به اوایل قرن چهاردهم شمسی بازمیگردد برخی از نقاط عطف مهم در این تاریخ عبارتند از
سال ۱۳۰۱ اولین گامها با تصویب اولین قانون استخدامی کشوری و تأسیس نظام بازنشستگی برداشته شد
سال ۱۳۰۹ طرح «صندوق احتیاط کارگران راهآهن» به تصویب دولت رسید
سال ۱۳۱۵ «نظامنامه کارخانجات و مؤسسات صنعتی» برای کارگران بخش صنعت به تصویب هیئت دولت رسید
سال ۱۳۲۵ قانون کار از تصویب هیئت دولت گذشت
سال ۱۳۲۸ وزارت کار رسماً تأسیس شد و مقرر گردید صندوقی به نام «صندوق تعاون و بیمه کارگران» تشکیل شود
سال ۱۳۳۱ «لایحه قانونی بیمههای اجتماعی کارگران» به تصویب رسید و سازمان مستقلی به نام «سازمان بیمههای اجتماعی کارگران» تأسیس شد
سال ۱۳۵۴ ساختار کنونی سازمان تأمین اجتماعی شکل گرفت
سال ۱۳۵۵ این سازمان به صندوق تأمین اجتماعی تغییر نام داد و تعهدات درمانی آن به سازمان بهزیستی منتقل شد، اما در سال ۱۳۵۸ با نام سابق خود احیا گردید
تغییرات اخیر در قوانین تأمین اجتماعی (به ویژه سن بازنشستگی)
در سالهای اخیر و به ویژه از ابتدای فروردین ۱۴۰۴، تغییرات مهمی در قوانین بازنشستگی تأمین اجتماعی اعمال شده است
سن بازنشستگی مردان از ۶۰ سال به ۶۲ سال افزایش یافته است
سابقه بیمه مورد نیاز برای مردان سقف سابقه لازم برای بازنشستگی از ۳۰ سال به ۳۵ سال افزایش یافته است
سن بازنشستگی زنان ۵۵ سال با حداقل ۲۰ سال سابقه بیمه تعیین شده است
استثنائات افرادی که تا پیش از اسفند ۱۴۰۳ بیش از ۲۸ سال سابقه پرداخت بیمه داشتهاند، مشمول قانون جدید نخواهند شد و میتوانند طبق مقررات قبلی بازنشسته شوند
شرایط خاص برای زنان مادرانی که سه فرزند و بیشتر دارند، با ۲۰ سال سابقه بیمه و حداقل سن ۴۰ سال میتوانند بازنشسته شوند
مشاغل سخت و زیانآور این مشاغل تابع قوانین خاص خود هستند و از تغییرات سن بازنشستگی مستثنی میباشند
این تغییرات با هدف حفظ پایداری صندوقهای بازنشستگی و بهبود کیفیت زندگی بازنشستگان اجرایی شدهاند
لازم به ذکر است که سازمان تأمین اجتماعی یک نهاد عمومی و غیردولتی است و بودجه دولتی دریافت نمیکند و درآمد آن عمدتاً از محل حق بیمههای دریافتی و سرمایهگذاریها تأمین میشود